Homa ya ndege, ambayo pia inajulikana kama mafua ya ndege, ni ugonjwa wa kuambukiza unaosababishwa na virusi vya mafua.
Huenea zaidi kati ya ndege, lakini pia inaweza kuenea kutoka kwa ndege hadi wanyama wengine na mara chache sana kwa wanadamu.
Ingawa ni nadra kwa wanadamu, watu wanaogusana kwa karibu na ndege wagonjwa au wanyama wengine wako katika hatari kubwa ya kupata homa ya ndege.
Homa ya ndege imegunduliwa katika ndege wa porini nchini Australia na kimataifa. Maambukizi katika wanyama wengine (kama mifugo) si mara nyingi sana lakini zinaweza kutokea.
Mwone daktari wako ikiwa unapata dalili kama za homa baada ya kurudi hivi karibuni kutoka nchi yenye milipuko ya homa ya ndege, au baada ya kugusana na ndege au wanyama wagonjwa au waliokufa.
Hatari ya kupata homa ya ndege kutoka kwa kuku na mayai yaliyopikwa vizuri ni ndogo sana. Daima pika kuku na mayai vizuri na ushughulikie kuku mbichi kwa usalama.
Ukiona ndege au wanyama wengi wagonjwa au waliokufa, epuka kugusana, andika unachokiona na utoe ripoti kwa Idara ya Nishati, Mazingira na Hatua za Hali ya Hewa au Simu ya Dharura ya Magonjwa ya Wanyama kwa 1800 675 888.
Homa ya ndege, ambayo pia inajulikana kama mafua ya ndege, ni ugonjwa wa kuambukiza unaosababishwa na aina za virusi vya mafua. Hizi ni sawa na virusi vinavyosababisha mafua (flu) kwa binadamu.
Baadhi ya aina za virusi hivi husababisha ugonjwa usio na madhara au mdogo kwa ndege, huku zingine zikisababisha ugonjwa mbaya au kifo. Ingawa ndege wakiwemo ndege wa porini na kuku huathiriwa zaidi, aina fulani zinaweza pia kuambukiza mamalia kama vile wanyamapori, mifugo na wanyama kipenzi.
Kuna aina ya homa ya virusi inayoambukiza sana (H5N1 clade 2.3.4.4b) ambayo imeenea haraka katika ndege na mamalia kote ulimwenguni.
Binadamu hawaambukizwi sana.
Dalili za homa ya ndege kwa binadamu
Maambukizi ya homa ya ndege hayasababishi dalili zozote au ndogo lakini mara chache yanaweza kusababisha dalili kali. Dalili zinapotokea, zinafanana na homa ya msimu na ni pamoja na:
homa
kikohozi
koo kuuma
pua yenye mafua
macho mekundu kuuma (conjunctivitis)
maumivu ya misuli
maumivu ya kichwa
uchovu
upungufu wa pumzi
kichefuchefu, kutapika au kuhara.
Kwa watu, homa ya ndege ya H5N1 inaweza kusababisha dalili ndogo hadi kubwa sana. Wakati mwingine inaweza kusababisha kifo.
Dalili kwa kawaida huonekana kati ya siku 2 hadi 10 baada ya kukutana na virusi.
Mwone daktari wako ikiwa unapata dalili kama za homa baada ya kurudi hivi karibuni kutoka nchi na sehemu yenye milipuko ya homa ya ndege, au baada ya kugusana na ndege au wanyama wagonjwa au waliokufa.
Matatizo
Maambukizi makali ya homa ya ndege yanaweza kusababisha mabadiliko ya neva, nimonia (maambukizi ya mapafu), encephalitis (kuvimba kwa ubongo) au kifo.
Jinsi homa ya ndege inavyoenea
Homa ya ndege huenea hasa kati ya ndege. Wakati mwingine inaweza kuenea kutoka kwa ndege hadi wanyama wengine na mara chache kwa wanadamu. Homa ya ndege huenea mara chache sana kutoka kwa mtu hadi mtu.
Watu wanaweza kuambukizwa ikiwa:
wanagusana kwa karibu na ndege walioambukizwa na wanyama wengine au majimaji yao ya kupumua, kinyesi (vinyesi) na majimaji mengine ya mwili
huvuta vumbi au matone yaliyochafuliwa.
Hatari ya kupata homa ya ndege kutoka kwa kuku na mayai yaliyopikwa vizuri ni ndogo sana. Daima pika kuku na mayai vizuri na ushughulikie kuku mbichi kwa usalama.
Nani yuko hatarini
Watu wengi hawako hatarini kupata homa ya ndege.
Watu walio katika hatari kubwa ya kupata homa ya ndege ni pamoja na wale ambao:
husafiri kwenda nchi zenye milipuko ya homa ya ndege na kukutana na ndege wagonjwa au wanyama wengine
kuwa na mguso wa karibu na ndege (na majimaji yao ya kupumua, kinyesi (vinyesi) au majimaji mengine ya mwili), kama vile wafanyakazi wa kuku au wa wanyamapori.
Kinga
Nini cha kufanya ukipata ndege wagonjwa au waliokufa
Kwa ujumla, watu wanapaswa kuepuka kugusana na wanyama wagonjwa au waliokufa ikiwezekana. Ukipata ndege au wanyama wengi wagonjwa au waliokufa unapaswa:
kuepuka kugusana
kufanya rekodi unachokiona (kwa kupiga picha au video ya wanyama na eneo lako)
kutoa ripoti ya hii kwa Idara ya Nishati, Mazingira na Hatua za Hali ya Hewa au Simu ya Dharura ya Magonjwa ya Wanyama kwa 1800 675 888 (masaa 24 kwa siku 7).
Kupata chanjo yako ya mafua ya msimu kunapendekezwa sana. Hupunguza hatari ya kuugua sana ikiwa utakutana na mafua ya msimu na mafua ya ndege kwa wakati mmoja. Pia hupunguza uwezekano wa aina za mafua kuchanganyikana ili kuunda virusi vipya.
Ushauri kwa wasafiri
Ikiwa unasafiri kwenda nchi au maeneo yenye milipuko ya homa ya ndege, unapaswa kuchukua hatua zifuatazo ili kuzuia maambukizi:
epuka ndege wa porini na wanyama wengine, mashamba ya kuku na masoko ya wanyama hai 'wenye unyevunyevu'
nawa mikono yako kwa sabuni na maji baada ya kugusa nyama mbichi ya kuku na mayai, na epuka kugusa macho, pua au mdomo wako baada ya kugusa bidhaa hizi
osha vyombo vyote vya jikoni na usafishe nyuso za kupikia baada ya kuandaa kuku mbichi
hakikisha nyama ya kuku na mayai zimepikwa vizuri kabla ya kula
usinywe au kula maziwa mabichi, yasiyosafishwa au bidhaa za maziwa.
Kabla ya kusafiri, angalia ushauri wa afya mara kwa mara kwa Smartraveller.
Ushauri kwa wafanyakazi
Watu wanaofanya kazi katika maeneo yenye mgusano wa karibu na kuku au ndege wagonjwa na wanyama wengine wanapaswa kufuata hatua zinazofaa ili kuepuka maambukizi. Hii inajumuisha desturi nzuri za usafi na matumizi ya vifaa vya kinga binafsi kama vile barakoa ya kupumua ya P2/N95, miwani ya usalama, glavu na mavazi ya kinga.
Wafanyakazi pia wanashauriwa sana kupata chanjo ya mafua ya msimu kila mwaka.
Jinsi mafua ya ndege yanavyogunduliwa
Mafua ya ndege hugunduliwa kwa kupima swabu zilizochukuliwa kutoka puani na kooni.
Unapaswa kumuona daktari wako ikiwa una dalili kama za mafua na umekutana kwa karibu na ndege wagonjwa au wanyama wengine, au umerudi kutoka nchi au eneo lenye milipuko ya mafua ya ndege.
Wajulishe kuhusu mgusano wowote unaowezekana na mafua ya ndege. Hakikisha kupiga simu mapema na kuvaa barakoa (maski) ya uso ili kuzuia kuenea kwa maambukizi.
Jinsi ya kutibu mafua ya ndege
Dawa za kuzuia virusi zinazotumika kutibu mafua ya msimu pia zinafaa kwa mafua ya ndege na husaidia kuzuia ugonjwa mbaya.
Ikiwa umewahi kukutana na mafua ya ndege
Ikiwa una mafua ya ndege
Ikiwa umegunduliwa na mafua ya ndege, utahitaji kujitenga ili kuizuia kuenea. Ikiwa unahitaji huduma ya hospitali, utatibiwa chini ya tahadhari za kudhibiti maambukizi.
Kitengo cha Afya ya Umma cha Eneo hufanya kazi na watu wanaogunduliwa na homa ya ndege, madaktari wao, na maabara ili kuchunguza na kukabiliana na hatari inayowezekana ya homa ya ndege katika jamii.
Ikiwa umekuwa karibu na ndege au mnyama aliyeambukizwa
Ikiwa umewahi kukumbwa na homa ya ndege, utapokea taarifa kuhusu dalili za kuzingatia. Ukipata dalili, kaa nyumbani na uondoke tu ili kupimwa.
Baadhi ya watu wanaweza kupendekezwa kutumia dawa za kuzuia virusi ili kuzuia magonjwa makubwa.
Kitengo cha Afya ya Umma cha Eneo hutoa taarifa na kufuatilia watu waliokumbwa na homa hiyo.
Homa ya ndege kwa wanyama
Agriculture Victoria ni mamlaka ya afya ya wanyama ambayo huchunguza na kujibu milipuko ya homa ya ndege kwa wanyama (kwa mfano, kwenye mashamba ya kuku).
Wakati kuna mlipuko wa homa ya ndege huko Victoria, watu ambao huenda wamekumbwa na ndege walioambukizwa hufuatiliwa na Kitengo cha Afya ya Umma cha Eneo.
Mahali pa kupata msaada
Katika dharura, piga simu kila mara Sifuri mara Tatu (000)
