Na bird flu, ka kilai talega ena yaca na avian influenza, e mate dewa ka vu mai na manumanu ni mate na influenza.
E veidewavi vaka levu ga vaka manumanu vuka ka vaka talega kina na vei manumanu tale eso ka dredre ni dewavi ira na tamata.
E dina ni dredre ni tauvi keda na tamata, ia ko ira era veitaratara voleka kei ira na manumanu se manumanu vuka tauvi mate e toka e cake nai vakatagedegede ni kena rawa ni tauvi ira na mate.
E sa laurai tiko na matetaka ni manumanu vuka vei ira na manumanu vuka ni veikau e Ositerelia ka vaka talega kina mai vanua tani. Na mate oqo e sega ni vei tauvi rawarawa vei ira na vei manumanu tale eso (Me vakataki ira na manumanu susu) ia e se rawa tiko ga ni vei tauvi.
Mo laki raici nomu vuniwai ke sa tekivu mo va kilai vei iko na i vakatakilakila ni flu ni ko se qai suka mai vanua tani ka vei tauvi tiko kina na mate qo, se ke ko a sa veitaratara kei na manumanu se manumanu vuka ka ra tauvi mate se sa ra mate tu.
Ena sega soti ni veitauvi na bird flu mai na toa buta se yaloka ni toa sa vakabutari. Me dau saqa vaka vinaka na toa kei na yaloka ni toa ka me dau qarauni na lewe ni toa droka.
Ke ko kunea ni lewe levu na manumanu se manumanu vuka era tauvi mate se sa ra mate tu, mo kakua ni tara, volaitukutukutaka na ka ko raica ka mo vakatakila oqori ki na Tabacakacaka Ni Yau Bula kei nai Vakarau Ni Draki se qirita na Tabana ni Manumanu Tauvimate ena 1800 675 888.
Na bird flu, ka kilai talega ena yaca na avian influenza, e mate dewa ka vu mai na dua na basoga ni manumanu ni mate na influenza. Oqo e via tautauvata ga kei na manumanu ni mate ka vakavuna na influenza (flu) ki na tamata.
Eso na basoga ni manumanu ni mate qo e sega ni vakavuna se mamada sara na kena tauvi ira na manumanu vuka, ia eso e rawa ni vakavuna na mate bibi se vei vakamatei sara. Me vaka ni tauvi ira vaka levu ga na mate qo na manumanu vuka kila kei na toa, e rawa talega ni tauvi ira na manumanu kila kei na vei manumanu susu.
E dua na basoga ni matetaka ni manumanu vuka ka totolo sara na kena veidewavi (H5N1 2.3.4.4b) ka sa veidewavi totolo sara tiko vei ira na vei manumanu kei na manumanu vuka ena levu na vanua e na vei yasa i vuravura.
E tu tu yadua me qai veidewavi.
Na i vakatakilakila ni bird flu vei keda na tamata.
Ena sega se mamada sara nai vakatakilakila ni bird flu me vu mai na bird flu ia e va gauna ni na tara bi kina na kena i vakatakilakila. Ni yaco me vei tauvi na kena ivakatakilakila, e na via tautauvata kei na dau veitauvi ni flu oka kina na:
tauvi katakata
na vu vu
mosi ni tilotilo
vakawai ni ucu
mosi damudamu ni yaloka ni mata (cika)
momosi kei na vutu ni ua
mosi ni ulu
wawale ni yago
na leka ni cegu
lomaloma ca, lualua se coka ni kete.
E rawa ni mamada se bibi sara na ivakatakilakila vei keda na tamata ka vu mai na H5N1 bird flu. Eso na gauna e rawa ni yaco sara kina na mate.
E dau basika mai na i vakatakilakila ena loma ni 2 ki na 10 na siga ni oti na nomu tiko ena vanua e veidewavi kina na mate.
Mo laki raici nomu vuniwai ke sa tekivu mo va kila vei iko na i vakatakilakila ni flu ni ko se qai suka mai vanua tani se dua nai tikotiko e vei tauvi tiko kina na mate qo, se ke ko a sa veitaratara kei na manumanu se manumanu vuka ka ra tauvi mate se sa ra mate tu.
Na vei dredre ena sotavi
Na tauvi bird flu bibi e rawa ni laki vaka vuna na veiveisau ni cakacaka ni sala ni dra ena yago, tadoka bibi (tauvimate ni yatevuso), tauvimate ni mona (valuti ni mate ni mona) se mani mate sara.
E veidewavi vakacava na bird flu
Na bird flu e dau vei dewavi vaka manumanu vuka. E rawa ni veidewavi mai na manumanu vuka ki na vei manumanu tale eso ka dredre vei ira na tamata. Na bird flu e sega soti ni dau vei dewavi vaka tamata.
E rawa ni tauva na tamata kevaka e:
Veitaratara voleka kei na manumanu kei manumanu vuka se mo volekata yani nodra i cegu, na valelailai (veka) se wai ni yago.
Mo ceguva na kuvu se miramira ka vakadewava tiko na mate.
Ena sega soti ni veitauvi na bird flu mai na toa buta se yaloka ni toa sa vakabutari. Me dau saqa vaka vinaka na toa kei na yaloka ni toa ka me dau qarauni na lewe ni toa droka.
Ko cei e rawa ni tauva
E lewe levu vei keda e sega ni tauvi ira vaka rawarawa na bird flu.
Ko ira ga e rawarawa na kena tauvi ira sa i ira na:
Taleva mai na vanua e veitauvi kaukauwa tiko kina na mate ka ra veitaratara voleka kei na manumanu se manumanu vuka eso.
Veitaratara voleka kei ira na manumanu vuka se mo volekata yani nodra i cegu, na dedra (veka) se wai ni yago), me vakataki ira na cakacaka e vale ni toa se manumanu ni veikau.
I tatarovi
Na cava mo cakava ni ko sa raica na manumanu vuka e tauvi mate se sa mate tu
Me da vakuai keda mai na veitaratara kei ira na manumanu tauvi mate se sa ra mate tu. Ke ko kunea ni lewe levu na manumanu se manumanu vuka era tauvi mate se sa ra mate tu mo:
kakua ni tara
volaitukutukutaka na ka ko raica (ena i taba se yaloyalo katoni baleti ira na manumanu kei na vanua ko tiko kina)
me tukuni yani ki na Tabacakacaka Ni Yau Bula kei nai vakarau ni Draki se qirita na Tabana Manumanu Tauvimate ena 1800 675 888 (24/7).
E vakasalataki bibi sara mo dau cula ena i cula ni flu. E vaka lailaitaka na kena rawa ni tauvi iko vata ga e na dua na gauna na flu kei na bird flu. E vaka lailai taka talega na kena veiwaki na vei basoga ni flu kei na so na manumanu ni mate vou.
iVakasala vei ira na dau veilakoyaki
Ke ko sa gole ki vanua tani se na vanua e vei dewavi tiko kina na bird flu mo vakamuria na sala ni tatarovi ni mate qo:
kakua ni toro volekati ira na manumanu kei na manumanu vuka kila se na vanua e ra volitaki kina na vei manumanu bula
savata na ligamu ena sovu kei na wai ni sa oti nomu veitaratara kei lewe ni toa droka kei na yaloka, mo kakua ni tara na matamu, ucumu se gusumu ni sa tarai ira oti mai na vei ka bula oqori
me sava kece nai yaya ni valenikuro kei na vei vanua ni vakasaqa ni sa tarai oti mai na lewe ni toa droka
me dau raici na kena saqa vaka vinaka na lewe ni toa kei na yaloka ni se bera ni lau kana.
kakua ni gunuva se kania na sucu kei na vei ka e waki kina na sucu ka sega ni vaka savasavataki
Ni se bera na talevanua, mo taro vakasala ni tabana ni bula ena Smarttraveller.
iVakasala vei ira na tamata cakacaka
Vei ira na cakacaka ena vanua era veitaratara voleka kina kei na toa se manumanu vuka kila kei na vei manumanu tale eso me ra dau vakamuria nai vakasala ni tatarovi ni mate. E okati na kena vakamatautaki ni savasava kei na kena vakayagataki nai yaya ni tataqomaki me vaka na matavulo P2.N95, matailoilo ni tataqomaki, qa ni liga kei nai sulu ni tataqomaki.
Era sa vakasalataki bibi na tamata cakacaka me ra cula ena i cula ni flu ena vei yabaki.
E vakadeitaki vakacava na bird flu
E vakadeitaki na kena tauri na sabolo mai na qara ni ucu kei na i tilotilo.
Ke tauvi iko na i vakatakilakila ni bird flu ka ko a veitaratara voleka kei na manumanu vuka tuvimate se manumanu tale eso, se ko suka mai vanuatani ka vei tauvi tiko kina na bird flu.
Mo tukuna vei ratou na kena rawa ni dewavi iko mai na bird flu. Mo dau qiri rawa yani ka dara tiko yani nomu i ubi ni gusu kei na ucu me i tatarovi ni veidewavi ni mate.
Me wali vakacava na bird flu
Na wainimate ka dau gunuvi mei tatarovi ni flu e rawa ni gunuvi talega me i tatarovi ni bird flu kei na nomu tauvimate bibi.
Ke ko sa tiko maliwa ena vanua e vei takavi tiko kina na bird flu
Ke tauvi iko tiko na bird flu
Ke sa vakadeitaki vei iko ni tauvi iko na bird flu sa na yaga mo vagalalataki iko mai vei ira na vo ni tamata me i tatarovi ni kena vei dewavi. Ke ko gadreva na veiqaravi vaka valenibula, ko na qaravi ena vei karoni ni kena tarovi na dewa ni mate.
Na Tabana Ni Bula Voleka e qaravi ira na tauvi bird flu, nodra vuniwai, kei na vale ni vakadikevi ni mate me vaqaqai ka vei vakarautaki ena kena tarovi na dewa ni bird flu ki vei ira na lewenivanua.
Ke ko a tiko volekata e dua na manumanu se manumanu tauvi mate
Ke ko a tiko maliwa ena vanua e vei tauvi tiko kina na bird flu, ko na taura na i tukutuku me baleta na kena qarauni nai vakatakilakila ni mate. Ke ko sa tekivu mo va kila na i vakatakilakila ni mate, mo tiko vakadua e vale ka qai biubiu ga ni ko sa laki dikevi.
Eso vei keda era na vauqeti me ra gunu wainimate me tarova na tauvimate bibi.
Ena soli tukutuku tiko na Tabana Ni Bula ena vanua ko vakaitikotiko kina ka na veitokoni tiko vei ira ka tu ena vanua e veidewavi tiko kina na mate.
