Kuambukizwa na ugonjwa wa Ebola (Ebola disease - Swahili)

English

Kuhusu ugonjwa wa Ebola

Ugonjwa wa Ebolo (unaitwa pia Ebola) ni ugonjwa usiokuwa wa kawaida, lakini hatari sana ukisababisha kuwa na homa, kutoka damu, na mara nyingi kuhatarisha maisha.

Ebola ina sababishwa na kuambukizwa na virusi vya aina ya orthoebolaviruses. Ebola inatokea sana Afrika ya mashariki, ya kati na ya Magaribi. Hivi virusi havipatikane Australia na bado hakujapatikana hata mtu mmoja aliye na Ebola inchini Australia.

Hadi leo, kuna aina sita za virusi vya Ebola ambazo zimejulikana, na tatu kati yazo ziliambukizwa kwa uwingi.

• Ebola inayo sababisha ugonjwa wa virusi vya Ebola (EVD)
• Sudan inayo sababisha virusi vya ugonjwa wa Sudan (SVD)
• Bundibugyo inayo sababisha virusi vya Bundibugyo (BVD)

Miripuko za ugonjwa wa Ebola

Miripuko za ugonjwa wa Ebola zilitambuliwa mwaka wa 1976 kwenye sehemu za Sudan na Congo. Tangu hapo, kumekuwa miripuko mingi nyingine za Ebola.

Mripuko wa 2014 hadi 2016 wa Afrika ya Magaribi ndio mripuko kubwa unao julikana hadi leo na ulisababisha kuambukizwa kwa watu 28.000 na vifo 11.000. Mripuko huo uliathiri zaidi Guinea, Sierra Leone na Liberia. Baadae ika dhibitiwa kupitia kuboresha afya ya jamii na matunzo ya ku hopitali na kuhusisha jumhia kwa kuepuka kuendelea kuambukiziana.

Mripuko mwingine kubwa ukatokea Jamhuri ya Kidemokrasia ya Congo (DRC) mwaka wa 2018 na ukasababisha watu 3.500 kugonjwa na zaidi ya vifo 2.200. Tangu hapo, kumekuwa miripuko ingine 9 zikihusisha Congo, Uganda na Guinée.

Hali ya sasa

Mwezi wa tano 2026, mripuko wa Ebola ya aina ya Bundibugyo uliripotiwa RDC, na pai kesi zingine kupatikana huko Uganda. Shirika La Afya Duniani ikaamua kwamba mripuko huo ni urgence ya afya ya kimataifa, kufwatana na sheria za dunia zina kuhusu afya.

Hatari yakuambukizwa inchini Australia iko chini sana. Kituo cha Australia cha kukinga watu na magonjwa kinatumika pamoja na Shirika la Afya Duniani na vikundi vingine vya Australia kwa kufwatilia hali inavyo endelea.

Kwa kujuwa habari kuhusu namna miripuko inaendelea, fuata:

• Centre ya Australia ya kukinga watu na magonjwa-Ugonjwa wa Ebola inchini Congo na Uganda.
• Shirika la Afya Duniani- Habari kuhusi mripuko wa ugonjwa
• Kituo cha Marekani cha kukinga watu kwa mgonjwa-tahadhari ya afya: Mripuko wa ugonjwa wa Ebola
• Kituo cha Marekani cha kukinga watu na magonjwa-Mtandao wa tahadhari

Kuambukizwa kwa magonjwa wa Ebola

Mtu mwenye kuwa na Ebola hawezi ambukiza wengine hadi dalili zipatiakane Wakati dalili zikipatikana, hapo hatari wanaweza kuambukiza wengine. Wanaweza kuambukiza wengine kama tuu ugonjwa ungaliki katika damu yao na katika vitu vyenye maji kutokea kwa mwili ao viungo vya mwili. Hii inaweza kuendelea hata miezi mingi baada ya kupona.

Watu wanaeza ambukizwa na orthoebolavisus kupitia damu ama vitu vyenye maji kutokea kwa mwili (kama hivyo mavi, matapishi, mkojo, mate, jasho, maziwa ao mbegu za kiume) ama viungo vya mtu mwenye Ebola au ambae amefariki kutokana ya Ebola.

Watu wanaweza pia ambukizwa kupitia vitu au mahali zilizo ambukizwa na hivyo tumetaja kutokea kwa mwili ulio ambukizwa.

Kuambukizwa kupitia kugusana inatokea na kuwa karibu sana na mtu mwenye kuwa na maambukizi.

Siyo kawaida watu kuambukizwa kupitia kuwa karibu, kugusa au kula wanyama ambao walifariki na Ebola. Popo wa Afrika wanasemeka kuwa na Ebola, na wanyama wengine kama singes wanaweza kupata Ebola.

Dalili za ugonjwa wa Ebola

Dalili za Ebola zinaoneka kwa siku 2 hadi 21 baada ya kukuwa exposé ku virusi. Zinaweza anza gafla na zinaendelea kuwa mubaya kadiri ugonjwa unaendelea.

Kwa mwanzo wa ugonjwa, dalili zinaweza kuwa:

• homa
• Maumivu ya mwili na maunganishio ya mwili
• maumivu ya kichwa
• maumivu kwa mlibo
• Uzaifu

Hizi zinaweza fwatwa na:

• Kutapika
• Kuhara
• Maumivu ya tumbo
• Upele kwa mwili
• Fiko na maini zinaweza kupunguwa kutumika vizuri.

Kuna wangonjwa wanaweza vuya damu inje au ndani ya mwili, na kufikia viungo vingi vya mwili kushindwa kutumika na pia kifo.

Watu wenye wanapona Ebola wanaweza kuwa pia na shida za afya za mda mrefu, kama vile shida za macho kuona, au shida za maunganishio ya mwili.

Hatari yakupatwa na Ebola

Hatari yakupatwa na Ebala inchini Australia iko chini sana.

Ila, watu ambao wana safiri kwenda inchi ambazo Ebola inapatikana, watu wenye wanachunga wagonjwa wa Ebola, au watu wenye kutumikisha damu na vitu vyenye maji kutokea kwa mwili ao viungo vya mgonjwa wa Ebola ndio wako hatarini yaku ambukizwa. Watumishi wa hopitali, watumishi wa maabara, watu wa familia na wale wenye kushurulikia mgonjwa ndio wako hatarini sana.

Wapenzi wa watu waliyopona Ebola pia wako hatarini kupitia mbegu za kiume za bwana wao.

Kutambua ugonjwa wa Ebola

Ebola inagundulika kupitia vipimo vya damu au vitu vyenye maji kutoka kwa mwili au viungo vya mwili ulio na virusi vya Ebola.

Kama imetambuliwa kwamba mtu ana Ebola, hapo anapewa matunzo kando ya watu wengine kusudi kuzuiya kuambukiza wengine.

Matunzo ya Ebola

Hakuna dawa yoyote ya Ebola. Matunzo ni msaada wa miliki tuu dalili na matatizo za magonjwa. Dawa zakuzuwiya virus zinaweza tumiwa kwa aina zimoya za virus vya Ebola.

Kuzuiya ugojwa wa Ebola

Hakuna chanjo zozote amabazo ziko tayari kuzuia Ebola Australia.

Watu wanaosafairi kwenye inchi ambako Ebola inatokea wanashauriwa ku:

• Kuchunguza nakufwata ushauri kutoka Smartraveller
• kuto safiri sehemu zinazokumbwa na mripuko wa Ebola
• Kuepuka kuwa karibu na:
  • damu au vitu vyenye maji vyakutoka kwa mtu mgonjwa (mzima ao aliye fariki)
  • vitu au mahali zilizo mwagika damu au vitu vya maji kutoka kwa mgonjwa
• Usiwe karibu au kugusa wanyama wa pori
• kusafisha mikono vizuri
• Jikinge vizuri wakati wa ngono/tendo la ndoa

Yeyote aliye safiri sehemu kuna Ebola anapashwa kufwatilia dalili kwa muda wa siku 21. Kama kunatokea dalili kama homa na maumivu ya mwili na maunganishio ya mwili, kichwa kuuma, kutapika, kuharisha, maumivu ya tumbo, au kutoka damu bila sababu, au kuchubuka, yapaswa tafuta matunzo haraka.

Jibu la haraka kwa Ebola kwa afya ya jamii

Inchini Australia, Ebola ni ugonjwa wenye kuhitaji ku kuweka mgonjwa mbali na watu wengine, kama ipasavyo chini ya sheria za kulinda afya ya watu. Yeyote anaye ingia Australia akijulikana au kuwaziwa kuwa na Ebola atapelekwa kwa kituo cha matunzo kupimwa na kupata matunzo.

Katika Victoria, tayari kuna vituo vyakutambua na kuwasaidia kwa magonjwa ya Ebola. Ni ugonjwa unaopaswa kuripotiwa kufwatana na sheria za afya ya jamii. Waganga na watumishi wa maabara wanapashwa ripoti haraka kila yeyote anaye waziwa au kugundulika kuwa na Ebola Idara ya Afya na Kitengo cha Afya ya Jamii vya karibu yako zinafwatilia hesabu zawaliyo wagonjwa ao kuwa karibu na wagonjwa wa Ebola ili kuzuia kusambaza ungonjwa.

Utapata msaada wapi?

• Ukiwa na dharura, kila mara ita 000
• Daktari wako
• Mganga wakuongelesha kwa simu-1300 60 60 24 ( saa yoyote na siku yoyote 24h/24)
• Tafuta kituo cha Afya Ya Jamii cha karibu yako
• Wizara ya Mambo ya inje na Biashara kwa Ushari wa kusafiri kwa simu 1300 555 135 ukiwa Australia, au +61 2661 3305 kama uko nje ya Australia.